O konkurencji roweru czyli hulajnogi
i inne urządzenia do jazdy w świetle prawa

Infrastruktura rowerowa otrzymała niedawno nowych, pełnoprawnych użytkowników. Przyjęte przepisy regulujące zasady ruchu małych pojazdów i urządzeń służących do poruszania się po mieście dopuściły ich ruch po trasach rowerowych. Niestety znajomość nowych przepisów wśród uczestników ruchu wciąż jest słaba, natomiast nowe regulacje są rozbudowane i zawiłe, a w niektórych ważnych kwestiach niedoskonałe.

Chociaż pełnoprawna „konkurencja” na ciasnych i nie zawsze wygodnych „ścieżkach rowerowych” nie wydaje się powodem do radości dla rowerzystów, to patrząc szerzej (z punktu widzenia poprawy mobilności, jakości powietrza itp.) jest to zjawisko zdecydowanie pozytywne. To w jakim kierunku poszły przepisy było nieuniknione i rowerzyści po prostu muszą nauczyć się z tym żyć. Podobnie pozytywnie należy potraktować fakt, że po kilku latach „wolnej amerykanki” zjawisko „małej mobilności” zostało wreszcie uregulowane. Nie można nawet jednoznacznie skrytykować faktu, że powstałe przepisy i regulacje są tak rozbudowane i skomplikowane. Ustawodawca wziął bowiem pod uwagę wielką różnorodność nowych pojazdów i urządzeń służących do poruszania się w przestrzeni miejskiej. Nie zostały one wrzucone do jednego worka, ale podzielone na osobne kategorie.

To, do czego można mieć zastrzeżenia wobec nowych przepisów, to wyraźna niekonsekwencja w traktowaniu roweru i innych nowych pojazdów, a także pewne niespójności i luki prawne. Widać w tym wszystkim wyraźne symptomy myślenia prosamochodowego i zabiegi o podłożu prawdopodobnie populistycznym.

Ponieważ hulajnogi elektryczne i inne podobne urządzenia postrzegane są społecznie jako powszechne utrapienie i problem (większy niż rzeczywiście generują), przepisy zadbały, aby pozbyć się ich z chodników i przerzucić na „ścieżki rowerowe”. Zadbano równolegle jednak, aby „problem hulajnogowy” nie przeniósł się przypadkiem na ulice. Zapewne dlatego hulajnogi elektryczne i UTO nie mają wszystkich praw przysługujących rowerzystom, a urządzenia wspomagające ruch potraktowane są trochę jak piesi, a trochę jak pojazdy. Natomiast przepisy są wobec nowej grupy dość restrykcyjne i rozbudowane, np. w zakresie katalogu zdefiniowanych zakazów.

Niezależnie od opinii na temat przedmiotu i jakości nowych przepisów dotyczących innych niż rowery (i wózki rowerowe) pojazdów i urządzeń, z pewnością warto je dobrze poznać i zrozumieć.

Rodzaje pojazdów i urządzeń służących do przemieszczania się

Przepisy na temat nowych pojazdów i urządzeń do przemieszczania się po mieście, które pojawiały się masowo na drogach wydają się dość skomplikowane. Ponieważ takich urządzeń jest bardzo wiele odmian i rodzajów, zostały podzielone na trzy odrębne, różniące się zasadniczo od siebie kategorie. Są to:

  • hulajnogi elektryczne (HE),
  • urządzenia transportu osobistego (UTO),
  • urządzenia wspomagające ruch (UWR).

Podobieństwa do innych uczestników ruchu

Żeby ułatwić sobie zapamiętanie zasad ruchu tymi pojazdami i urządzeniami dobrze jest odnieść je do poznanych wcześniej przepisów dotyczących rowerzystów i pieszych, skupiając się na podobieństwach i różnicach. Pierwsze dwie ich kategorie: HE i UTO traktowane są w przepisach jako pojazdy, posiadają napęd elektryczny i dlatego obowiązują je przepisy podobne do przepisów dla rowerzystów, UWR nie są pojazdami, napędzane są wyłącznie siłą mięśni i obowiązują je zasady podobne jak pieszych.

Uprawnienia

Dwie pierwsze kategorie: HE i UTO wymagają, podobnie jak rowery, karty rowerowej dla osób od 10 do 18 roku życia, UWR nie wymagają żadnych uprawnień.

Miejsce poruszania

HE i UTO muszą korzystać z infrastruktury rowerowej (tzw. „ścieżek rowerowych”) – czyli dróg dla rowerów i pasów ruchu dla rowerów. UWR poruszają się zasadniczo po chodniku, wolno im jednak jechać drogą dla rowerów, ale nie wolno pasem ruchu dla rowerów.

Wyposażenie

Wyposażenie obowiązkowe HE i UTO jest prawie takie same jak wyposażenie obowiązkowe roweru. Muszą one mieć czerwony odblask z tyłu, dzwonek, światła z przodu i z tyłu (gdy poruszają się po zmroku). Różnica polega na tym, że HE i UTO muszą mieć widoczny numer identyfikacyjny (coś w rodzaju numeru rejestracyjnego, ale umieszczonego na stałe przez producenta), a HE musi mieć dodatkowo światło odblaskowe białe lub żółte z boku, po obu stronach, i nóżkę (stopkę, podpórkę), pozwalającą na parkowanie jej w pozycji stojącej.

HULAJNOGI ELEKTRYCZNE (HE)

Definicja

Hulajnoga elektryczna to pojazd napędzany elektrycznie, dwuosiowy z kierownicą, bez siedzenia i pedałów, konstrukcyjnie przeznaczony do poruszania się wyłącznie przez kierującego znajdującego się na tym pojeździe.

Różnice w przepisach pomiędzy HE, a rowerem

Przepisy dotyczące HE są podobne do przepisów dotyczących poruszania się rowerem (i rowerem elektrycznym), ale są bardziej szczegółowe i restrykcyjne. Istotne różnice:

  • Gdy nie ma „ścieżki rowerowej” (tj. drogi dla rowerów lub pasa ruchu dla rowerów) HE wolno jeździć po jezdni, tylko gdy dopuszczalna prędkość wynosi mniej niż 30 km/h, powyżej tego limitu trzeba jechać po chodniku (rower zawsze porusza się jezdnią, a jedynie przy limicie powyżej 50 km/h może jechać chodnikiem).
  • HE obowiązują konkretne prędkości (dla rowerów limity są takie jak dla wszystkich pojazdów na danej drodze). Gdy jedzie się po „ścieżkach rowerowych” ograniczenie wynosi 20 km/h, natomiast na chodniku prędkość należy dostosować do prędkości pieszych (od rowerzysty przepisy tego wprost nie wymagają, musi jedynie dostosować prędkość do warunków jazdy), nie utrudniać im ruchu i ustępować pierwszeństwa.
  • Dziecko poniżej 10 roku życia w ogóle nie może poruszać się HE na drodze publicznej, z wyjątkiem „strefy zamieszkania”, gdzie może to robić, ale tylko pod opieką dorosłego (rowerzysta poniżej 10 roku życia zawsze traktowany jest jak pieszy).
  • HE obowiązują szczegółowe przepisy dotyczące parkowania na chodniku. Jeżeli nie ma wyznaczonego specjalnego miejsca na ten cel, można je stawiać tylko wzdłuż chodnika (nie w poprzek!) po stronie oddalonej od jezdni i tylko wtedy, gdy dla pieszych pozostanie jeszcze minimum 1,5 m przejścia.
  • HE musi mieć umieszczony w widocznym miejscu numer identyfikacyjny pojazdu nadany i umieszczony przez producenta, a jego długość może wynosić maksymalnie 1,4 m, a masa własna (bez kierującego) nie może przekroczyć 30 kg (maksymalna szerokość podobnie jak dla roweru wynosi 90 cm).

URZĄDZENIA TRANSPORTU OSOBISTEGO (UTO)

Definicja

Urządzenie transportu osobistego to pojazd napędzany elektrycznie, z wyłączeniem hulajnogi elektrycznej, bez siedzenia i pedałów, konstrukcyjnie przeznaczony do poruszania się wyłącznie przez kierującego znajdującego się na tym pojeździe.

UTO prawie jak HE

Przepisy regulujące korzystanie i wyposażenie UTO są prawie takie same jak w przypadku HE. Te same są limity prędkości, zasady poruszania i potrzebne uprawnienia, różnica polega na tym, że UTO w ogóle nie wolno się poruszać po jezdni (nawet tam, gdzie mamy ograniczenie 30 km/h) – czyli gdy nie ma „ścieżki rowerowej” przy pomocy UTO można się poruszać wyłącznie po chodniku. Dla UTO nie jest określona maksymalna masa i nie są obowiązkowe światełka z boku.

URZĄDZENIA WSPOMAGAJĄCE RUCH (UWR)

Definicja

Urządzenie wspomagające ruch to urządzenie lub sprzęt sportowo-rekreacyjny, przeznaczone do poruszania się osoby w pozycji stojącej, napędzane siłą mięśni.

Podobieństwa do pieszego

UWR nie są według przepisów pojazdami, zatem zasady korzystania z nich są bardzo zbliżone do zasad poruszania się na piechotę. Np. można przejeżdżać nimi po przejściu dla pieszych (rowerem, HE i UTO jest to stanowczo zabronione).

Różnice między pieszym, a UWR

  • UWR zawsze mogą poruszać się drogą dla rowerów (nigdy pasem ruchu dla rowerów!) i muszą to robić zgodnie z ruchem prawostronnym, natomiast pieszy może iść po drodze dla rowerów, tylko gdy nie ma obok chodnika, ale porusza się po niej wtedy lewą stroną!
  • Nie wolno poruszać się przy pomocy UWR po spożyciu alkoholu (dla pieszych nie ma takiego przepisu)

Konkretne zakazy

Dla HE i UTO w przepisach znalazł się też szczegółowy wykaz zakazów. Kierującym tymi pojazdami zabrania się:

  • ciągnięcia lub holowania innego pojazdu,
  • ciągnięcia ładunku;
  • przewożenia innej osoby, zwierzęcia lub ładunku;
  • czepiania się pojazdów,
  • poruszania się w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu;
  • poruszania się tyłem.

Uwaga: niejasności w przepisach

Niestety przepisy dotyczące HE, UTO i UWR nie regulują niektórych ważnych spraw. Nie wszystko jest w nich opisane jednoznacznie i w praktyce dużo będzie zależało od interpretacji przepisów przez policję i sądy.

Podstawowe niejasności to:

1. Możliwość poruszania się po szosie za miastem, gdzie nie ma chodnika, „ścieżek rowerowych”, ani pobocza – nie jest jasne czy to w ogóle możliwe zgodnie z prawem i czy wtedy należy zachowywać się jak pojazd czy bardziej jak pieszy.

Prawdopodobna interpretacja: jest to możliwe tylko dla użytkowników UWR na zasadach jak pieszo.

2. Korzystanie z pobocza – nie jest jasne czy to zgodnie z prawem możliwe.

Prawdopodobna interpretacja: jest to możliwe na zasadach podobnych jak dla rowerzystów (HE, UTO) i pieszych (UWR).

3. Czy hulajnoga bez napędu elektrycznego jest UWR czy rowerem? – przepisy nie odpowiadają na to pytanie, bo hulajnoga spełnia definicje zarówno UWR, jak i roweru (Ministerstwo Infrastruktury jako konkretne przykłady UWR wskazuje tylko deskorolki, rolki i wrotki, a definicja roweru celowo dopuszcza do tej kategorii rowery napędzane inaczej niż przez pedałowanie).

Prawdopodobna interpretacja: hulajnoga z większymi kołami (np. kołami lub kołem rowerowym) może być traktowana jak rower jeżeli posiada wyposażenie obowiązkowe dla roweru i jest na niej możliwe stosowanie się do zasad jazdy rowerem np. skuteczne hamowanie, bezpieczne sygnalizowanie manewrów rękoma i poruszanie się z prędkością zbliżoną do klasycznego roweru; hulajnoga z małymi kółkami (utrudniającymi sygnalizowanie manewrów na jezdni), bez osprzętu zaliczona będzie prawdopodobnie do UWR.

Cezary Grochowski
Wrocławska Inicjatywa Rowerowa